Yaya Geçitleri

Sayın Ziyaretçi,

Sitemizde yer alan “Tasarım Rehberi”, Türk Standartları Enstitüsü'nün 1999 yılında çıkarmış olduğu TS 12576 standardı çerçevesinde fikir verme amaçlı hazırlanmıştır. Fakat söz konusu standart Haziran 2012 tarihi itibariyle revize edilmiştir. Bu sebeple, özellikle yerel yönetimlerin Haziran 2012 tarihli "TS 12576-Şehir içi yollar-Kaldırım ve yaya geçitlerinde ulaşılabilirlik için yapısal önlemler ve işaretlemelerin tasarım kuralları" standardına göre uygulama yapmasını rica ederiz. Ayrıca, bina ve bina çevresinde ulaşılabilirlik ile ilgili uygulamalar için, Kasım 2011 tarihinde yayınlanan “TS 9111 - Özürlüler ve Hareket Kısıtlılığı Bulunan Kişiler İçin Binalarda Ulaşılabilirlik Gerekleri” adlı standartı dikkate alınız. Konu hakkındaki sorularınız için bizimle temasa geçebilirsiniz.

Son olarak, EngelsizKent.org sitesine ait fotoğraf, görsel ve diğer içeriklerin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre korunduğunu ve izinsiz olarak kullanılamayacağını da hatırlatmak isteriz.

İlginiz ve anlayışınız için teşekkür ederiz.

Yaya Gecitleri Temel Kurallar

Hemzemin yaya geçitleri, geçide yaklaşan sürücülerin yayaları yeterli (emniyetli) mesafeden görebilecekleri yerlere yerleştirilmelidir.

Yaya kaldırımında, kavşak veya yolun yaya geçitlerine rastlayan bölümlerinde araç yoluna doğru özürlerin hareket edeceği en çok %8 eğim olmalıdır.

Taşıt yolu ve kavşaklarda yaya geçitleri bordür taşı ile kesilmemeli ve taşıt yolu seviyesine kadar yaya yolun da her üç yönde %8 eğimli rampa yapılmalıdır.

Hemzemin yaya geçitleri, ışık kontrollü ve ışık kontrolsüz olmak üzere 2 çeşittir:

Işık Kontrollu (Sinyalize) Hemzemin Yaya Geçidi:

Işık kontrollü (sinyalize) hemzemin yaya geçitleri TS 7768 ve TS 11937’ye uygun olmalıdır.

Işık kontrollü yaya geçitlerinde trafik işaret lâmbaları işitme özürlüleri için ışıklı yaya figürlü ve görme özürlüler için kabartmalı ve sesli uyarı işareti bulunmalıdır.

Işık kontrollü yaya geçitlerinde geçiş süreleri, çocuk, yaşlı, hamile ve özürlüler gibi yavaş hareket eden yayaların geçişine izin verecek şekilde programlanmalıdır. Güvenli geçiş süresini uzatabilmek için, sensörlü sistemler gibi gelişmiş elektronik sistemlerden yararlanılabilir.

Butonlu Yaya Geçidi (Pelikan Yaya Geçidi)

Pelikan yaya geçitleri TS 7768’e uygun olmalıdır.

Yayaların kontrolünde olan pelikan türü yaya geçitlerindeki butonlar, özürlüler tarafından da kullanabilecek şekilde en fazla 120 cm yükseklikte yerleştirilmelidir. Ayrıca bu butonlar, görme ve duyma özürlü yayaların da kullanabilmeleri için ışıklı, sesli ve titreşimli olmalı; butonlar üzerinde kavşak yönünü belirten kabartmalı oklar bulunmalıdır (Örnek, Fotoğraf 6).

Gecit 01

Trafik Adalı veya Refüjlü Yaya Geçitleri

Refüjlü veya üçten fazla şeritli refüjsüz yollarda, yayaların karşıdan karşıya geçmesi sırasında yolun ortasında refüj üzerinde bekleyebileceği yaya adaları yapılmalıdır (Şekil 34).

Koruyucu trafik adaları, taşıt gidiş yönünde boyu 300 cm, yerine göre 400 cm ve genişiği yaya geçiş yönünde 250 cm ve yerine göre 160  cm yapılmalı ve bu değerlerin altında olmamalıdır.

Koruyucu ada kenar taşları (bordür taşı) yüksekliği 15 cm olmalı, yayanın geçtiği yerlerde taşıt yoluna doğru en az 150 cm eninde ve eğimi % 8’i geçmeyen rampa yapılmalıdır.

Koruyucu adalar trafik işareti ile işaretlenmeli ve ışıklı uyarıcı levhalar kullanılmalıdır.

Görme özürlüler için koruyucu adaların geçiş kısmındaki yüzey dokusu, taşıt yolu yüzeyinden farklı olmalıdır. Ayrıca, görme özürlülerin yön bulmalarına yardımcı olmak bakımından, çarpıntılı tonda, duyulabilir bir sinyal kullanılabilir. Duyulabilir bir sinyal koymanın olası bulunmadığı geçitlerde, yine görme özürlülere yardımcı olmak amacıyla, dokunulabilir göstergeler kullanmak uygundur.

Gecit 02

Koruyucu adalarda geçiş yönüne göre sola doğru şaşırtmalar yapılabilir. Sola kaydırılmış geçit, yolun ortasına gelen yayaya sağından gelen trafik akımına (görme özürlüler hariç) yüzünü döndürerek mecburî görüş verdiğinden tercih edilmelidir. Orta refüjdeki yaya ikinci kademede geçiş için, ışıklı trafik işareti düğmesine tekrar basmalıdır. Bu adada, görme özürlüler için koruyucu korkuluk ve bastonla algılanabilecek şekilde ayrı bir yüzey dokusu oluşturulmalıdır. Ayrıca sesli uyarıcı butonun olması gereklidir.

Gecit 03

Gecit 04

Işık Kontrolsüz (Sinyalsiz) Hemzemin Yaya Geçitleri

Yaya ve araç trafik yoğunluğuna bağlı olarak, TS 7635’e göre yapılan ışık kontrolsüz yaya geçitlerinde, özürlülerin de geçeceği düşünülerek, sürücüler yaya geçidinden en az 20 m önce yaya geçidi işaretiyle, yaya geçidinde de yaya geçidi ve özürlü işaretiyle uyarılmalıdır.

Yaya geçitlerini gösteren ikaz trafik işaretlerinin ışıklı veya fosforlu olmalıdır (Örnek, Fotoğraf 8).

Taşıt yolunun her iki tarafında kaldırım olmalıdır.

Yaya geçidi yeterli uzaktan görülebilmeli ve iyi aydınlanmış olmalıdır.

Gecit 05

Işık kontrolsüz hemzemin yaya geçitlerinde yol yüzeyi, kaldırım ile aynı seviyeye getirilerek, hem taşıtların hız kesmeleri sağlanmalı, hem de özürlü yayaların karşıya geçişleri kolaylaştırılmalıdır (Örnek, Fotoğraf 9).

Gecit 06

Hemzemin Yaya Geçitlerinde Yüzey Kaplamaları

Yaya geçitlerine kullanılan kaplama malzemeleri kaymayı önleyici, her türlü fiziksel koşullara karşı dayanıklı malzemeden olmalıdır.

Trafik ışıklı veya ışıksız olsun, hemzemin yaya geçitlerinde, yer çizgileri TS 7636’ya uygun olarak yapılmalıdır.

Yaya geçitleri TS 7635’ e uygun olarak seçilmeli ve seçilen yaya geçitleri yatay ve düşey işaretlerle işaretlenmelidir.

Taşıt yoluna çizilen çizgiler (Zebra Çizgileri) sabit ve kalıcı malzeme ile yapılmalı ve iyi belirtilmelidir.

Görme özürlü yayaların güvenli geçişlerini sağlamak için, hemzemin yaya geçitlerinde de hissedilebilir kılavuz izler oluşturulmalıdır (Örnek, Fotoğraf 10).

Gecit 07

Hemzemin Yaya Geçitlerinde Güvenlik

Özellikle taşıt trafiğinin yoğun olduğu yaya geçitlerinde, görme özürlüler başta olmak üzere tüm yayalar için yönlendirmenin ve güvenli geçişin sağlanması için kavşak kollarında ve yaya geçitlerinin en az 15 metre sağ ve sol tarafında metal yaya korkuluğu yapılmalıdır (Şekil 36) (Örnek, Fotoğraf 11).

Gecit 08

Yaya geçitleri iyi ve üstten aydınlatılmalıdır. Bu aydınlatma, yol aydınlatmasından ayırt edilebilir bir nitelikte, daha aydınlık bir aydınlatma olmalıdır.

Taşıt yolu ve kavşak geçişlerinde gelişi güzel konan çiçeklik ve çiçek saksıları, mantarlar, işaretler, ilân panoları, direkler (elektrik, aydınlatma, trafik vb.) özellikle özürlülerin hareket kabiliyetini azaltacağından bu gibi manialar yaya geçitlerine konmamalıdır.

Yaya Alt ve Üst Geçitleri

Özürlülerin hareketini kolaylaştırmak için yaya geçişleri hemzemin olmalıdır. Taşıt trafiği yoğun olan yollarda, hemzemin yaya geçitleri yapılamaması halinde özürlüler dahil tüm yayaların rahatça kullanabileceği şekilde alt/üst geçitler yapılmalıdır.

Alt ve üst geçitlerde, çevre müsait ise merdiven yerine eğimi %8’i geçmeyen rampalar yapılmalıdır (Örnek, Fotoğraf 12).

Gecit 09

Özürlüler dahil tüm yayaların kullanımına uygun rampa yapılamaması durumunda; dikey asansör, yürüyen merdiven ya da merdiven eğiminde hareket eden eğik asansör yapılmalıdır (Şekil 38) (Örnek, Fotoğraf 13).

Gecit 10Gecit 11

Yaya alt ya da üst geçit yapımı söz konusu olduğunda, yayalar açısından daha az enerji kaybı olması sebebiyle, tercihen üst geçit yerine alt geçitler yapılmalıdır (Şekil 39).

Gecit 12

Yaya alt geçitlerine girişler, yayalara emniyet hissi verici, zorunlu olmadıkça geçidin bir ucundan diğer ucunun görülebileceği şekilde ferah, geçit içinde yeterli genişlik ve aydınlatma olmalıdır.

Geçit çevresinde yayaların alt geçit yerine, yolu yüzeyden geçmesine mani olacak engeller ve işaretlemeler yapılmalıdır.

Yaya üst geçidinde erişim mümkün olan en kısa ve en rahat şekilde yapılmalı, uzun ve dolambaçlı rampa veya merdivenlerden kaçınılmalıdır.

Yayaların yolu geçmede kullandıkları yerde kurulan rampalı veya merdivenli yaya geçitleri, taşıt yolu ile dik açı teşkil edecek şekilde inşa edilmelidir.

Yoğun olarak kullanılan yaya geçitlerinde, yayaların gidiş geliş yönlerini ayırmak üzere rampa veya merdivenler yaya trafiğini aksatmayacak uygun engellerle bölünmelidir.

Yaya geçitlerine kullanılan kaplama malzemeleri kaymayı önleyici, her türlü fiziksel koşula karşı dayanıklı malzemeden olmalıdır.

Yaya alt/üst geçitlerindeki merdivenler yanında, iki yönde hareket edebilen yürüyen merdivenler de yapılmalıdır.  Yürüyen merdiven yapılmasını gerektirecek yoğunluktaki şehir merkezlerindeki yaya alt/üst geçitlerinde dikey veya eğik hareketli asansör, yeterli yer ve eğim varsa yürüyen bant yapılmalıdır. Yürüyen bant eğimi 4° ile 15° arasında olmalıdır.

Merdivenler dik ve kavisli olmamalı, iniş ve çıkışlar rahat, güvenli ve aydınlık olmalıdır.

Merdivenlerin iki tarafında tırabzanlar (TS 9111) ve ara dinlenme platformları bulunmalıdır.

Merdiven basamakları kaygan olmamalı ve uçlarında kaymayı önleyici koruyucu malzeme basamak yüzeyi ile düz olacak şekilde monte edilmelidir.

Paylaş